Culture,  Food

Szwedzka kuchnia – polska kuchnia Svensk matkultur – polsk matkultur

Dzisiaj będzie o jedzeniu.
Mam nadzieję, że nie zabieracie się za czytanie tego posta o pustym żołądku, bo istnieje ryzyko, że słowa, które przeczytacie i załączone zdjęcia wywołają u Was burczenie w brzuchu.

Jestem wielką miłośniczką jedzenia. Mój partner zresztą też. Tym samym gotowanie, pieczenie, spożywanie i trawienie to czynności, które wypełniają sporą część naszej wspólnej codzienności.

Uwielbiamy próbować nowych rzeczy. Kiedy podróżujemy zawsze odkrywamy miejscowe rarytasy.
A w czasie pandemii dzięki przygotowywaniu w domu smaków inspirowanych kuchniami świata, mogliśmy zamienić klimat szwedzki na nieco bardziej egzotyczny. I poczuć się niemal jak w podróży. Swoją drogą polecam Wam bardzo takie kulinarne eksperymentowanie. Oczywiście jeśli lubicie i sprawia Wam to przyjemność.

Dagens inlägg kommer handla om mat. Så jag hoppas att ni är mätta och belåtna och att ni inte läser detta på tom mage. Är ni hungriga då varnar jag att det kan börja kurra i magen när ni tittar på nedan bilderna och läser om alla dessa spännande maträtter som jag kommer presentera idag.

Jag är en stor matentusiast och min sambo älskar också mat. Så tillredning av mat, baka, äta och smälta är vardagens favoritaktiviteter.

Vi älskar att prova nya maträtter. När vi reser försöker vi alltid hitta ställen där vi kan smaka på lokala delikatesser. Och nu under pandemin har vi lagat mat från världens alla hörn för att få fram den resekänsla man saknar. Om ni tycker att matlagning är roligt rekommenderar jag att ägna några stunder varje vecka åt att experimentera med mat.

Gotowanie daje nam duże poczucie spełnienia. Super jest znaleźć przepis, zrealizować go, posmakować i stwierdzić, że danie wyszło naprawdę dobre. A potem jeszcze się tym przepisem z kimś podzielić. I zobaczyć, że je aż mu się uszy trzęsą.

A jak pięknie jest widzieć jak ktoś dla Ciebie gotuje i się stara. Wymyśla własne kulinarne kreacje, dodaje sekretne składniki. Eksperymentuje, bo jemu to sprawia przyjemność i bo wie, że Tobie to też sprawi radość.

Jedzeniem można cuda tworzyć, można okazywać miłość, można świętować sukcesy,  można zajadać smutki i stymulować wydzielanie endorfin. Takie niby nic, stały element codzienności, a tak dużą ma moc.

Maten ger oss en tillfredställande känsla. Visst är det underbart att hitta ett recept, laga mat enligt det, sedan smaka och inse att den blev riktigt bra? Och sedan dela maträtten med någon och få höra att personen tycker om den. Och få se att hen äter så att öronen skakar. (Ett vanligt polskt ordspråk: om maten smakar då skakar öronen).

Det är riktigt fint att se att någon tycker om att laga mat till dig och lägger till hemliga ingredienser som gör maträtten extra god. Och att hen trivs med att göra det. Ömsesidig glädje.

Personligen tycker jag att maten kan göra mirakel. Det kan vara ett sätt att visa kärlek. Med god mat kan man fira framgångar, äta upp sorgen. Det man äter kan få hjärnan att utsöndra endorfiner. Vi ska inte underskatta matens makt.

Raz w tygodniu siadamy więc do stołu z naszym tygodniowym planerem i wymyślamy menu na cały tydzień. Inspiracji szukamy gdzie tylko się da.
W naszych głowach, wśród ulubionych smaków z dzieciństwa, w książkach kucharskich, wśród dań polskiej kuchni i dań kuchni szwedzkiej, w serialach i oczywiście z wielką pomocą Internetu.

Z moich kulinarnych obserwacji wynika że tradycyjną kuchnię polską i tradycyjną kuchnię szwedzką łączy całkiem sporo. Obie te kuchnie lubują się w potrawach mięsnych udekorowanych różnego rodzaju sosami i podawanych w towarzystwie ziemniaków. 

Na stołach króluje też kapusta pod najróżniejszymi postaciami, na przykład w formie gołąbków (kåldolmar) albo w wersji zapiekanej (kålpudding). Bardzo podobne do naszych klusków śląskich są szwedzkie kroppkakor, a raggmunkar w smaku i przygotowaniu przypominają nasze placki ziemniaczane. Elementem, który niewątpliwie dodaje szwedzkości tym potrawom jest borówka brusznica (lingon). Smak ukochany przez Szwedów. Ja osobiście też darzę ten owoc wielkim uwielbieniem.

En gång i veckan sätter vi oss ner och planerar veckans meny. Vi letar efter inspiration överallt.
I våra minnen, bland barndomens favoriträtter, i kokböcker, bland traditionella polska och svenska recept. Och givetvis på nätet.

Det traditionella polska köket och det traditionella svenska köket har ganska mycket gemensamt. I båda fall hittar man mycket kött, potatis och såser i recepten.

Kål i olika variationer är vanligt både på de svenska och polska borden. Vi äter kåldolmar i Polen som liknar de svenska. Svenska kroppkakor påminner mycket om polska kluski slaskie och vi har en maträtt som heter placki ziemniaczane och görs likadant som raggmunkar.  

Mięso w tradycyjnych przepisach zamieniamy na farsz sojowy, który sprawdza się wyśmienicie i następnie przystępujemy do gotowania.

A oto kilka inspiracji z naszych tygodniowych menu.

När vi lagar mat byter vi ut köttet mot sojafärs. Den funkar perfekt i vegetarisk matlagning.

Idag kommer jag även bjuda på några mattips.

Kulinarne inspiracje / Mattips

Risotto

Risotto pomidorowe z gorgonzolą

Jeżeli macie ochotę na kulinarną podróż do Włoch polecamy risotto pomidorowe z gorgonzolą z tego przepisu: https://www.kwestiasmaku.com/przepis/risotto-pomidorowe-z-gorgonzola
Do tego lampka wina, świece, włoska muzyka w tle i miły wieczór gwarantowany.

Tomatrisotto med gorgonzola och soltorkade tomater

Längtar ni till Italien så rekommenderar vi den maträtten. Med levande ljus, ett glas vitt och italiensk musik i bakgrunden får man garanterat en lyckad kväll. Receptet kommer från en polsk webbsida. Är ni nyfikna och behöver hjälp med översättning hör av er så hjälper jag.

Bigos

Wegetariański bigos

Zatęskniło mi się za polską, więc wczoraj przez kilka godzin gotowaliśmy bigos.
Na jadłonomia.com znalazłam przepis na bigos doskonały. Tak go nazwała autorka i taki też jest. Wódkę w przepisie zamieniliśmy na dwie łyżki whisky, bo w Szwecji nie tak łatwo zdobyć żubrówkę albo żołądkową gorzką. Reszta składników pozostała bez zmian. Pachniało tak, jak w Polsce pachną święta.  

https://www.jadlonomia.com/przepisy/bigos-wegetarianski-doskonay/

Vegetarisk polsk kålgryta – BIGOS

Jag har saknat Polen så för att få lite Polen hemma i Sverige lagar vi polsk mat ibland. Igår lagade vi en polsk kålgryta. I det traditionella receptet har man mycket kött men eftersom vi äter mest vegetariskt hemma blev det en vegogryta istället. Receptet är inte särskilt komplicerat.

Gör så här:

Ta en stor lök och stek den i stor gryta. Lägg till ett kilo hackad surkål (polsk surkål på burk hittar du i alla stora affärer i Sverige) och häll i en liter vatten.
Krydda med 10 stycken pepparkorn, 1 tsk salt, 4 stycken kryddpepparkorn, 2 lagerblad, 3 nejlikor, 1 tsk kummin, ½ tsk koriander. Koka i en timme.
Lägg till ett halvt kilo hackad vitkål och 400g champinjoner förstekta med smör. Lägg till 10 stycken torkade plommon och 4 msk sojasås. Koka en timme till. Lägg till två msk plommonmarmelad och två msk whisky.
Låt koka i en timme till. Ät dagen efter och njut av den polska traditionella maträtten i den vegetariska versionen.

Grochówka / Ärtsoppa

Grochówka i naleśniki

Szwedzki czwartkowy klasyk. Ponoć tradycją stało się jedzenie grochówki w Szwecji właśnie w czwartki, bo piątek kiedyś i tutaj był dniem postnym. Średniowieczna katolicka Szwecja raczyła się więc grochówką i zajadała deserem w postaci naleśników żeby napełnić żołądki przed piątkowym nakazem powstrzymywania się od pokarmów. Dlaczego akurat naleśnikami? Ciężko znaleźć źródła, które mówią coś więcej na ten temat, ale uwierzcie, grochówka i naleśniki to świetne połączenie. 
Początkowo było mi ciężko w to uwierzyć. Jednak kiedy Simon przygotował po raz pierwszy właśnie ten mix, odważyłam się spróbować i przepadłam totalnie.
Nie jemy tych dań w każdy czwartek, wszystko z umiarem, żeby nie spowszedniało. Ale akurat jutro jest ten czwartek kiedy na naszym stole zagości ten tradycyjny lunch i już się nie mogę doczekać.

Przepis pochodzi z książki kucharskiej Mat och Minnen autorstwa Tore Wretmana. Tore Wretman to taki szwedzki Robert Makłowicz lat 50-tych. Znany szwedzki kucharz-celebryta, autor pierwszego programu radiowego i telewizyjnego o gotowaniu.

A i wiecie co jest szwedzkim składnikiem, który sprawia, że tutejsza grochówka jest wyjatkowa dobra – szwedzka musztarda!

Jeżeli zgłodnieliście i macie ochotę przetestować ten przepis, dajcie znać to podeślę!

Ärtsoppa och pannkakor

Det äter alla på torsdagar i Sverige. Traditionen har sina rötter i medeltiden då Sverige var katolskt och fredagen var dagen för att fasta. Dagen innan fastan åt man sig mätt med fet soppa och pannkakor till efterrätt. Varför blev det just pannkakor? Svårt att hitta några bra källor som talar om det. Och för mig var det även svårt att tänka sig äta den kombinationen för ett tag sedan. Men när min sambo lagade soppan och serverade med en extra god senap och sedan fixade pannkakor till, blev jag helt såld på den svenska traditionella torsdagslunchen. Receptet min sambo använder kommer från Tore Wretmans kokbok. Han var Sveriges första “kändiskock” och programledare för ett matradioprogram på 1950-talet och sedan även för det första matlagningsprogrammet på teve.

Vi äter inte samma lunch varje torsdag. Men nu på torsdag kör vi det traditionella. Jag ser verkligen fram emot det!

Naleśniki / Pannkakor

Tacofredag czyli piątek z tacos

Od ponad 30 lat nieodłącznym elementem szwedzkich piątków jest tacos. Tradycję tę Szwedzi zawdzięczają mężczyźnie o imieniu Lars-Olof Mattsson.

Matsson w 1989 roku przejął po swoim ojcu firmę Nordfalks specjalizującą się początkowo w sprzedaży przypraw, a następnie postanowił rozszerzyć jej działalność, wprowadzając na rynek szwedzki texmex.

Do tego kroku mieli zainspirować go znajomi ze Szwajcarii. Pewnego dnia Matsson otrzymał od nich zaproszenie na kolację z obietnicą wyśmienitego wieczoru, podczas któego zaserwowali właśnie tacos. Idea piątkowego wieczoru spędzonego w gronie bliskich przy szybkim, smacznym i przyprawionym w ciekawy sposób posiłku wydała się Mattsonowi idealna jako baza dla kampanii reklamowej, która miała na celu zachęcenie Szwedów do rozpoczęcia weekendowego lenistwa właśnie w towarzystwie teksykańsko-meksykańskich produktów.

Kampania okazała się sukcesem, a taco nazywane jest obecnie szwedzką potrawą narodową. Firma Nordfalks zmieniła nazwę na Santa Maria i na jej stronie można obecnie znaleźć najróżniejsze przepisy na taco.

U nas też taco gości. Czasem w piątek, czasem w niedzielę. Zależy kiedy nas najdzie ochota.

Smacznego i oby reszta tygodnia mijała Wam pysznie!

Tacofredag

Det behöver jag inte förklara på svenska för alla svenskar vet vad tacofredag innebär. Den traditionen har vi inte i Polen. Men vem vet, det kanske kommer någon gång. Kanske någon polack lyckas marknadsföra texmex så briljant som Lars-Olof Mattsson – Santa Marias grundare. Att få folk att förknippa den snabba och enkla maträtten med fredagsmys och en mysig måltid med nära och kära gjorde ju Santa Maria till ett miljardföretag. Och nu när vi äter tacos på fredagar har vi just Santa Marias produkter på våra bord.

 Smaklig måltid och ha en fortsatt trevlig vecka!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *